Son olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın “Asgari ücrette herhangi bir artış olmayacak.” açıklamasıyla gündemdeki sıcaklığını koruyan “ara zam” talepleri, gerek siyasetin gerek ekonominin en canlı tartışma konularından birisi.

CHP’nin gölge kabinesinde Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan sorumlu olan Genel Başkan Yardımcısı Yalçın Karatepe ile Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in görüşmesinde, Şimşek’in “Enflasyon hedefinden taviz veremeyiz” diyerek talebi reddedildiği kulislere yansımıştı. BBC’nin haberine göre CHP tarafı, dar gelirliye yapılacak küçük bir artışın enflasyon üzerinde belirgin bir etkisi olmayacağını belirterek asıl üst gelir gruplarına dönük önlemlerin olmasını önermişti. CHP, ara zam talebini bir kez daha dillendirmek üzere 30 Haziran’da Kocaeli’nde düzenleyeceği Büyük Emek Mitingi’ne hazırlanıyor.

Tartışmalar esasında 2023 yılı Aralık ayına dayanıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, o dönem “Asgari ücret artışı zaten biliyorsunuz yıl içinde bir kezdir. Bir kez verilecek zamla bu iş biter.” demişti. Nisan ayında Merkez Bankası’nın hükümete yolladığı mektupta da "Asgari ücretin yılda bir kez güncellenmesi, öngörülen dezenflasyon patikasının tesis edilmesi açısından kritik bir önem taşımaktadır" denilmişti.

2016 yılından itibaren yılda bir kez belirlenen asgari ücret, yüksek enflasyon sebebiyle 2022 ve 2023 yılında 6 aylık aralarla iki kez belirlendi. Bu uygulamalarla beraber 2021 yılında net 2.825,90 TL olan asgari ücret, 2024 yılında net 17.002 TL’yi gördü. Asgari ücretteki her artış, sosyal medyada da yer yer “Enflasyonu körükleyecek” çıkışlarıyla karşılık buldu. Buna karşın artışların insani koşulları karşılamayacak ölçülerde olduğu görüşü de dillendirilen bir diğer bakış açısıydı. Peki bu konuda uzmanlar neler söylüyor? Asgari ücrete yapılan zamlar enflasyon sonuçlarıyla ne derece ilişkili görülüyor, bu durumun enflasyon üzerinde büyük bir etki bırakmadığını dile getirenler neyi savunuyor? Kamuoyunda farklı görüşlerle öne çıkan isimlerin bu konudaki temel argümanları neler?

Ekonomist Prof. Dr. Özgür Demirtaş, “asgari ücret ile geçinmek imkansız” diyerek ara zam yapılmasını şart görürken, bu konudaki paylaşımına “Enflasyona kötü etkisi olacağını bildiğim halde bunu yazıyorum. Asgari ücrete zam, enflasyona etki anlamında benim listemde 4. sırada.” görüşünü de ekliyor. Demirtaş, 2022’de “Enflasyon beklentileri bozuldu. Dolayısı ile ücret artışı ve yükselen talep kısır döngüsüne girildi. Yaz sonu asgari ücret arttırılsa, sonbahar sonunda artırılmadan önceki alım gücünün bile altına düşülür.” demişti.

Siyaset Bilimci Fatih Yaşlı ise “Hesaplayıp gösterin etkiyi... Örneğin bugün asgari ücrete %50 zam yapılırsa bunun enflasyon üzerinde yaratacağı etki nedir? Bir de şirket kârlarının ve fiyat politikalarının enflasyon üzerindeki etkisi hesaplansın, bakalım hangisi kötü.” çağrısında bulunuyor.

Independent Türkçe, 2023 yılında bu konudaki IMF raporunu “Enflasyonun en büyük nedeni artık maaş zamları değil, şirket kârları” başlığıyla haberleştirilmiş, “Avrupa'daki enflasyonu en çok artıran kalemlerin başında son iki yıldır şirket kârları geliyor.” ifadelerine yer vermişti. Ekonomist Korkut Boratav, Türkiye’de de kârların enflasyonu hızlandırdığı iddiasında.

Ekonomist Ozan Gündoğdu, "Ücret neden, enflasyon sonuç" yaklaşımını reddederek Merkez Bankası verilerini “2023 Temmuz'daki %34'lük asgari ücret artışının enflasyona etkisinin 2,7 - 4,1 puan arasında olduğunu bizzat TCMB söylüyor.” şeklinde yorumluyor.

Vergi uzmanı Ozan Bingöl de “Asgari ücret artırılırsa enflasyonu tetikler, sarmala gireriz diyenler; altı ayda bir akaryakıt, alkol, tütün ürünlerine yapılan otomatik ÖTV artışının enflasyonu tetiklemediğini mi düşünüyorlar yoksa tüm yanlış politikaların yükünü yine dar gelirlinin sırtına yükleme mi peşindeler?” sorusunu yöneltiyor.

İktisatçi Mahfi Eğilmez ise “Asgari ücretin artırılmasının enflasyonu etkileyeceğini reddetmek bilime aykırıdır ama enflasyonun böylesine arttığı bir yerde asgari ücret ve emekli maaşı alanlara ücret artışı yapmamak insanlığa aykırıdır.” tespitinde bulunuyor. 2023’te yazdığı bir yazıda “Asgari ücretin artırılması ekonomi açısından canlılığın korunmasıyla birlikte şirketlerin maliyetlerinin artmasına, bu artışların fiyatlara yansıtılmasına ve dolayısıyla enflasyonun daha da yükselmesine yol açar.” ifadelerine yer veren Eğilmez, “Enflasyonla gerçekten mücadele edilmesi ve piyasanın da buna destek vermesi isteniyorsa kamu kesimi israfına son verilerek yola çıkılmasından başka çare yoktur.” uyarısında da bulunuyor.

Ekonomist Prof. Dr. Selva Demiralp’in katıldığı Bloomberg HT yayınındaki tespitleri ise şu şekilde: “Ücret artışlarından enflasyona bir geçişkenlik var mı? Evet, var. Ama bu bire bir değil. Çünkü bir kere maliyetlerin tamamı ücretlerden gelmiyor. Özellikle sermaye yoğun olan sektörlerde ya da imalat sanayiinde, yani emek yoğun olmayan sektörlerde ücretlerin artışının bire bir enflasyonu etkilemesini beklemiyoruz. Eğer rekabetçiliğiniz yüksekse, verimliliğiniz yüksekse bu ücret artışlarını absorbe edebiliyorsunuz ve enflasyona yansıtmıyorsunuz.”

Ekonomist Murat Sagman, 2022’deki artışı “Şirket maliyetleri artacağı için enflasyon artacak. Enflasyon arttığı için satın alma gücü kaybı olacak. Satın alma gücü azaldığı için yine asgari ücret artacak. Maliyetler yine artacak, enflasyon artacak.” diyerek değerlendirmişti.

Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Çokgezen, 2022’de Medyascope’a verdiği demeçte “1978-2015 arasında Amerika’da bir hesaplama yapmışlar. Asgari ücreti yüzde 10 artırırsanız enflasyon 0,36 puan yukarı çıkıyor. Diyebilirsiniz ki ‘Yüzde10 artışa 0,36 puan enflasyon artışı ihmal edilebilir bir durum’ fakat Türkiye’de insanların yüzde 50’si asgari ücretle çalışıyor. Amerika’da bu oran çok daha az. Dolayısıyla asgari ücrete zam yaptığınızda bunun enflasyon üstüne etkisi çok daha çarpıcı olacaktır” iddiasında bulunmuştu.

Ekonomim’deki yazısında “Ücret artışları enflasyonun temel belirleyicileri arasında değil. Ücretlere gelene kadar bir dolu unsur var. Başta da kur artışları.” diyen ekonomist Fatih Özatay, “yüzde 18’lerde dolaşan enflasyonun üç haneye ulaşmasına asgari ücretteki artış neden olmadı ki; neden şimdi onlardan özveri istenilecek?” sorusunu yöneltiyor.

Hangi görüşlerin haklı çıkacağını, kararların geniş toplum kesimlerini ve enflasyonla ilgili süreçleri nasıl etkileyeceğini zaman gösterecek. Önümüzdeki 6 ay farklı değerlendirmeler dinlemeye devam edeceğiz, asıl büyük tartışma ise yıl sonunda Asgari Ücreti Tespit Komisyonu toplandığında ve yeni yıldaki artış miktarı belli olduğunda ortaya çıkacak.