Özbekistan'da kalkınma planına ek olarak yapılan hukuk reformları, özellikle emeğin kutsal kabul edildiği bir toplumda, işçilerin haklarını korumak için önemli adımlar içeriyor. Türkiye’yi Avrupa ülkeleri ile kıyaslama trendinin aksine bir Orta Asya ülkesi olan Özbekistan ülkemiz adına neler söylüyor?

Özbekistan İş Kanunu, haftalık çalışma süresi Avrupa’ya benzer bir şekilde 40 saat ve bu süre altı gün çalışılan haftalarda günde 7, beş gün çalışılan haftalarda ise 8 saat. Haftalık çalışma saatlerine ek olarak, çalışma günü içinde işçilere en az 30 dakika süren kesintisiz bir öğle molası verilmesi zorunlu.

Ülkemizde ise bu 45 saat iken Data Türkiye tarafından 2023 yılında yapılan çalışma, haftada 45 ila 60 saat arası çalışanların oranının yüzde 36, 60 saat ve daha fazla çalışanların ise toplumun yüzde 18’ini oluşturduğunu ortaya koydu.

Türkiye ise Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu’nun (ITUC) küresel haklar endeksine göre işçiler için koşulları en kötü 10 ülke arasında yer alıyor. İşçi Hakları Endeksi’nin 2024 raporunda Özbekistan, işçi hakları alanında bir önceki rapora göre 8.5 puan iyileşme sağlarken Türkiye, 2,5 puan geriledi.

Son yıllarda yapılan siyasi reformlar ise Orta Asya'nın en kalabalık ülkesi olan ve yakın zamana kadar en durgun ve baskıcı ülkelerinden biri kabul edilen 32 milyon nüfuslu Özbekistan’ı şimdi reformların örnek gösterildiği bir ülke olarak gösteriyor.

Yapılan reformlar, iş hukukunu daha katı denetim ve uygulamalarla güçlendirdi. En karmaşık davalar bile 3 ila 4 ay gibi kısa bir sürede çözülebiliyor ve bir çok açıdan iş kanununda insan hakları bakımından önemli mesafe kat etti.

Özbekistan’daki hukuk süreci ve avukatlık ücretleri de oldukça uygun ve dava süreçlerinin hızlı ilerlemesi sayesinde avukatlar hızlı biten bir iş akışında çalışıyor.

Türkiye’de duruşma günleri arasındaki uzun mesafeler, yoğun mahkeme takvimleri ve yetmeyen yargı kapasitesi, hukuk sisteminin tıkanmasına yol açıyor. 

Bir davanın birkaç yıl sürmesi olağan hale gelmiş durumda ve bu tıkanıklık devam ettiği sürece, yerel ve küresel ölçekte güven veren bir ekonomik yapıyı kurmak çok mümkün değil. Bunun en büyük nedeni ekonominin temelinin güvenilir ve işleyen bir hukuk sistemine ihtiyaç duymasıdır. 

Hukuka olan güvenin güçlü olduğu bir ortamda, iş dünyası ve yatırımcılar daha güvenle hareket eder. Yapılan reformlar sonucu 2023 yılında Özbekistan 16,6 milyar dolarlık yabancı yatırımı ülkesine çekti. 

Özbekistan’ın iş hukuku alanında yaptığı bu reformlar, işçi haklarının korunması ve davaların hızlı çözüme kavuşması bakımından Türkiye için bir örnek teşkil edebilir. Bu tarz seri hukuk reformları ile bir çok tıkanıklık aşılabilir.

Birçok meslek grubundan temsilciye göre Türkiye’nin de kapsamlı, uygulanan reformlara ihtiyacı var ve bunların gecikmeden yapılması, ülkenin sosyal ve ekonomik geleceği açısından büyük önem taşıyor.