3 yıl önce bu zamanlar Bundle bildirimlerini takip edenler, gün içinde doların arka arkaya aldığı değerleri yazan bildirimlerle karşılaştı. 1 doların; 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18 TL’ye yükseldiğine dair bildirimler, günler ve haftalar içerisinde arka arkaya sıralandı. 

2021 Eylül ayı başlarında 8,30 TL seviyelerinde olan dolar kuru; kısa sürede Kasım ve Aralık aylarında yükselişine devam ederek 18 TL seviyelerine kadar geldi. O dönem kur korumalı mevduatın açıklanmasıyla ise bir gecede 12 TL’nin altına düşmüştü. 2023 yılının başında 18,73 TL’yi gören dolar kuru, 28 Mayıs seçimlerine kadar hep 20 TL sınırının altında kalmıştı. Fakat seçimlerin hemen ardından yükseliş tekrar başlamıştı. 

Dolar; seçimden sonra 2023 temmuz ayında 26,97 TL’ye, 11 Ocak 2024’te ise 30 TL’ye kadar çıkmıştı. 1 Kasım 2024 itibarıyla, dolar 34,41 TL seviyesi ile şu ana kadarki en yüksek değerini elde etti. 

İşte bu 3 yılda 8 TL’den 34 TL’ye olan geçiş, günlük hayatımızda para ile ilişkimizi baştan aşağı değiştirdi. Artık günlük hayatın her göründe görülmeye başlanan pahalılık, pek çok kişinin zihnine “paraya bir sıfır daha eklendiği” algısını yerleştirdi.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) hesapladığı tüketici fiyat endeksine (TÜFE) göre oluşturulan “Enflasyon Hesaplayıcı” uygulamasına göre; 2021 yılı Kasım ayındaki 100 TL’lik bir mal sepeti, 2024 yılı Ekim ayında 429,69 TL ediyor. Yani resmi veriler, 4,29 katlık bir artışa işaret ediyor.

Ekonomik göstergelerin kötüye gitmeye başladığı 2021 yılının son aylarında, resmi olarak yıl sonu için enflasyon beklentisi %18,4 olarak açıklanmış, 2023 yıl sonunda ise %5 seviyesinde bir istikrar kazanacağı belirtilmişti.

Fakat 2024’ün Ocak ayında 2023 Aralık için yıllık bazda enflasyon %64,77 olarak ölçüldü. Merkez Bankası’nın 2024 yıl sonu enflasyon tahmini ise önceki günlerde %44 olarak açıklanmıştı. 

Peki, mal sepetleri ve enflasyon özelinde artışlarını yukarıda özetlediğimiz tüm bu ekonomik tablonun maaşlara yansıması ne oldu? 

• 2021 yılında asgari ücret net 2.825,90 TL idi.
• 2022 Ocak ayında net 4.253,40 TL’ye yükseldi.
• 2022 Temmuz’da net 5.500,35 TL’ye yükseldi.
• 2023 Ocak’ta net 8.506,80 TL’ye yükseldi.
• 2023 Temmuz’da net 11.402,32 TL’ye yükseldi.
• 2024 Ocak’ta ise net 17.002 TL’ye kadar yükseldi. 

Bu yıl Temmuz’da asgari ücrete bir ara zam olmamasını önceki Bundle Studio içeriğimde ele almıştık. Temmuz’dan beri devam eden tartışmalarda gelecek yılın asgari ücret seviyesine dair argümanlar sunulmaya da devam ediyor. Artışın ne oranda olacağı hâlâ merak konusu. 

En düşük emekli maaşı, 2022 yılı Ocak ayında 2.500 TL’ye yükseltildi. 2022 Temmuz’da 3.500 TL’ye, 2023 yılı Ocak ayında 5.500 TL’ye, Mart 2023’te 7.500 TL’ye yükseltilen bu değer, Ocak 2024’te 10 bin lira ve Temmuz 2024 itibariyle ise 12.500 TL oldu. Emekli maaşları, zam talebi olan bir diğer konu.

Süratle değişen ekonomik koşullar, hem ortak hafızamıza ikonik görüntüler bıraktı, hem de çeşitli tartışmaları ve ilişkili siyasal gelişmeleri tetikledi. 

• Bir vatandaşın, sokak röportajında Türkiye'deki ekonomik durum konuşulurken kendisinden telefonunu göstermesini istediği kişinin ağzına telefon soktuğu görüntüler gündem oldu. 
• Merkez Bankası’nın faiz indirimi kararlarını açıkladığı anlarda döviz kurunun ani bir şekilde yükselmesi, HaberTürk ekranlarında yayında olan Ebru Baki ve Mehmet Akif Ersoy’un karşılıklı diyalogları ile hafızalarda yer edindi. 
• Aralık 2021’de İstanbul'un birçok ilçesinde ekmek 3,5 liraya satılmaya başlandı. Ekmeğin bugün İstanbul’daki fırınlarda yaygın olarak fiyatı 12,5 lira. Ekmek fiyatlarındaki artışla beraber halk ekmek büfeleri önünde de uzun kuyruklar görülmeye başlandı. Marketlerde ayçiçek yağı izdihamları ve benzincilerde oluşan araç kuyrukları da bu dönemin gelişmeleri arasında. 
• Aralık 2021’de Hazine ve Maliye Bakanlığı’na getirilen Nurettin Nebati, ekonomik gelişmelere ilişkin “Yeni ekonomi modeli tutmazsa üzülürüm” “Gözlerime bakar mısınız? Ne görüyorsunuz? Ekonomi gözlerdeki ışıltıdır.” demeçleri ile gündem oldu. 

Yazımızı bir soru ile bitirelim: 3 yıl önceki maaşınızı ve giderlerinizin ne kadar tuttuğunu hatırlıyor musunuz? O dönemdeki gelir ve giderlerinizi kendi hesaplamalarınız doğrultusunda bugünkü değerleri ile karşılaştırdığınızda ne görüyorsunuz?