Google, YouTube, Instagram üçgeninin dışında bambaşka bir internet var. Akademisyenlerin, müzisyenlerin, tarih meraklılarının, coğrafya delilerinin, gizlilik takıntılılarının interneti. Çoğunun az biliniyor olmasına şaşırdım. İtiraf edeyim bazılarını sizler için araştırırken ben de yeni keşfettim. 🙂

Bu listede borsa analizi var, Osmanlı haritaları var, müziğin beş bin yıllık evrimi var, beyin egzersizleri var, dünyanın en tuhaf yerleri var. Bazıları hayat kurtarıyor, bazıları sadece keyif veriyor ama hepsi ‘iyi ki keşfetmişim’ dedirtiyor.

openculture.com 
MIT, Yale, Stanford gibi üniversitelerin ücretsiz dersleri, binlerce e-kitap, belgeseller. Meraklı zihinler için açık kapı.

lumosity.com 
Hafıza, dikkat ve problem çözme için beyin egzersizleri. Slogan kendini ele veriyor: “zihninin neler yapabileceğini keşfet.”

enhancv.com  
CV oluşturmak için tasarım odaklı bir araç. Onlarca şablon ve önyazı oluşturucu dahil.

thegreatcourses.com 
1990’dan bu yana faaliyet gösteren, üniversite düzeyinde dersler sunan bir platform. Tarih, felsefe, bilim, müzik, edebiyat, ekonomi... Her konuda gerçek akademisyenler ve uzmanlar anlatıyor. Coursera veya Udemy’den farkı şu: ödev yok, sınav yok, not yok. Sadece öğrenmek için. Kurslar bireysel satın alınabildiği gibi abonelik seçeneği de var; bazı kurslar Audible üzerinden çok daha uygun fiyata erişilebilir.

endel.io 
Yapay zeka destekli kişiselleştirilmiş ses ortamları üretiyor. Odaklanma, uyku, dinlenme için farklı modlar var. Çevrenizdeki faktörleri (saat dilimi, kalp atış hızı, hava durumu) analiz edip ses ortamını buna göre şekillendiriyor. Bilimsel çalışmalarla desteklenmiş: focus modunun konsantrasyonu 7 kat artırdığı raporlanmış.

headspace.com 
500’den fazla rehberli meditasyon, yapay zeka destekli kişiselleştirilmiş öneriler ve uykuya yardımcı içerikler. Yapay zeka yardımcısı “Ebb” günün herhangi bir saatinde destek sunuyor. Meditasyona yeni başlayanlar için en iyi giriş noktalarından biri.

semanticscholar.org 
Allen Enstitüsü'nün geliştirdiği, 200 milyondan fazla akademik makaleyi indeksleyen arama motoru. En önemli özelliği ‘TLDR’: Her makale için yapay zekanın tek cümleyle özetlediği bir özet sunuyor. Hangi makalenin hangisini etkilediğini gösteren atıf ağı da var. Tamamen ücretsiz.

scite.ai 
Bir makalenin kaç kez atıfta bulunulduğunu değil, nasıl atıfta bulunulduğunu gösteriyor. Sonraki çalışmalar onu desteklemiş mi, çürütmüş mü, yoksa sadece anmış mı? 1,2 milyar atıf ifadesini bu şekilde sınıflandırmış. Akademik iddiayı doğrulamak için farklı bir bakış açısı.

connectedpapers.com 
Bir makale veriyorsunuz, o makaleyle ilgili tüm literatürü görsel bir ağ olarak çiziyor. Bir konunun kökleri nerede, bugün nereye uzandı, hepsini tek bir haritada görüyorsunuz.

Consensus.app
“Bu iddia bilimsel olarak destekleniyor mu?” sorusunu sormak için yapılmış. 220 milyondan fazla hakemli makaleyi tarıyor; bir soru sorduğunuzda yapay zeka literatürün genel eğilimini “Consensus Meter” ile görsel olarak gösteriyor, çalışmaların yüzde kaçı bu fikri destekliyor, yüzde kaçı çürütüyor. Her yanıt atıflı, her atıf orijinal makaleye bağlı. Yapay zekanın halüsinasyon riski burada yok; yapay zeka yalnızca gerçek makaleleri bulduktan sonra devreye giriyor.

jenni.ai 
Akademik yazarlık asistanı. Boş sayfanın önünde donup kalan herkese hitap ediyor: bir fikir yazıyorsunuz, devamını öneriyor; bir paragraf yapıştırıyorsunuz, atıf ekliyor. 250 milyondan fazla akademik kaynaktan gerçek zamanlı atıf üretiyor; APA, MLA, Chicago dahil bin 700’den fazla atıf stilini destekliyor. Google Scholar entegrasyonu var, LaTeX ve Word’e dışa aktarım yapılabiliyor. ChatGPT’den farkı şu: içerik üretmek yerine sizin yazdığınızı geliştirmeye odaklanıyor. Ücretli bir araç fakat ücretsiz deneme sürümü mevcut.

etimolojiturkce.com 
18 binden fazla Türkçe kelimenin köken hikayesini bulunduran dijital sözlük. “Kahve” kelimesi Arapçadan mı geldi, “balkon” İtalyancadan mı? Gündelik kullandığımız kelimelerin ardındaki yolculuk çoğunlukla sandığımızdan çok daha uzun ve ilginç. Tamamen ücretsiz, sürekli güncelleniyor.

hellotalk.com 
Ana dili öğrenmek istediğiniz dil olan biriyle eşleştiriyor, siz ona kendi dilinizi öğretiyorsunuz, o size öğretiyor. Mesaj yazarken otomatik çeviri, gramer düzeltme ve telaffuz geri bildirimi mevcut. Gerçek insan bağlantısı; robot egzersizi değil.

lingopie.com 
Yabancı dil dizileri ve filmleri izleyerek öğrenme. Altyazılara tıklayınca anlamı çıkıyor, tekrar izlenebiliyor, kelime listesine eklenebiliyor. 

sporcle.com 
Binlerce quiz: coğrafya, tarih, sinema, müzik. Süre yarışıyla oynayabilir ya da sadece bilginizi test edebilirsiniz. Çok bağımlılık yapıcı.

refseek.com
Akademik araştırma yapıyorsunuz ama Google önünüze haber siteleri yığıyor. Refseek yalnızca akademik yayınlar, dergiler ve makaleler arasında arama yapmanızı sağlıyor. Araştırmanın başlangıç noktası olarak çok işe yarıyor.

hemingwayapp.com 
Yazdığınız metni yapıştırıyorsunuz; karmaşık cümleler, pasif yapılar ve gereksiz kelimeler renkli işaretleniyor. Hemingway gibi net ve güçlü yazmak isteyenler için pratik bir araç. Kullanmadan önce ve sonra metninizi karşılaştırın, fark oldukça çarpıcı.

fraze.it 
Profesyonel yazarların kullandığı kelime ve cümle yapılarını arama motoru mantığıyla tarayan site. Bir kelimeyi yazın, gerçek bağlamlarda nasıl kullanıldığını görün. İngilizce yazma becerisini geliştirmek için alışılmadık ama etkili bir yöntem.

explainpaper.com 
Akademik makale yüklüyorsunuz, anlamadığınız bir kısmı işaretliyorsunuz, yapay zeka sade dille açıklıyor. “kuantum entanglement nedir?” değil, o makaledeki o paragraftaki o ifadeyi açıklıyor. Bilim meraklıları için ama araştırmacı olmak zorunda değilsiniz. Ücretsiz başlıyor.Pratik & Hayat Kurtaran

mem.ai 
Not organize etmekten nefret edenler için yapıldı. Yazdıklarınızı klasöre koymak yok, etiket eklemek yok; yapay zeka otomatik bağlıyor, gruplayıp buluyor. “Geçen ay şu konuda ne yazmıştım?” diye soruyorsunuz, getiriyor. Bireysel kullanım için en kolay giriş eşiğine sahip.

reflect.app 
Uçtan uca şifreli, GPT-4 entegreli not defteri. Notlar arasında bağlantılar kuruyor, bu fikir şununla ilişkili” diyebiliyor. Hassas bilgilerini buluta güvenmek istemeyenler için güçlü bir seçenek.

obsidian.md 
Notlar bilgisayarınızda, düz metin olarak, sizin kontrolünüzde. Eklentilerle yapay zeka entegrasyonu mümkün; Claude ile doğrudan çalışan özellikleri bile var. Şirketler kapanıyor, uygulamalar değişiyor ama Markdown dosyaları kalıyor. Bu felsefenin uygulaması.

wanderlog.com 
Seyahat planlamasını Google Docs mantığıyla çözüyor: arkadaşlarla aynı anda düzenleyebiliyorsunuz, uçuş ve otel rezervasyonlarını e-posta yönlendirerek otomatik içe aktarıyor, rotanızı harita üzerinde optimize ediyor. ChatGPT entegrasyonuyla “İstanbul’da 3 gün ne yapmalıyım?” diyebiliyorsunuz. Ücretsiz.

todoist.com 
30 milyondan fazla kullanıcısı olan görev yöneticisi. Yapılacaklar listesi gibi görünüyor ama çok daha derin: tekrar eden görevler, öncelik seviyeleri, proje bazlı takip, takvim entegrasyonu ve doğal dil desteği. ‘Yarın saat 3’te toplantı hazırlığı yap’ yazıyorsunuz, tarih ve saati otomatik algılıyor. iOS, Android, macOS, Windows ve web'de çalışıyor; temel özellikler ücretsiz.

tinywow.com 
PDF, görsel, video, ses; her türlü dosya dönüştürme ve düzenleme işlemi ücretsiz. Birden fazla araç kurmak yerine buradan halledilecek çok şey var.

smallpdf.com
PDF birleştir, böl, sıkıştır, Word’e çevir. Temel işlemler için hesap açmak gerekmiyor.

getnada.com 
Geçici e-posta adresi. Bir siteye kaydolmanız gerekiyor ama istemiyorsunuz? İşte çözüm. Kişisel kutunuzu spamdan korumanın en kolay yolu.

dictation.io 
Konuşmanızı gerçek zamanlı yazıya çeviriyor, neredeyse her dilde. Mikrofona basın, konuşun; yazı otomatik geliyor. Hız meselesi olduğunda çok işe yarıyor.

17track.net 
2 bin beşyüzden fazla kargo şirketi ve 190’dan fazla havayolu ile çoklu kargo takibi. Farklı ülkelerden gelen 40 ayrı kargo numarasını aynı anda takip edebiliyorsunuz.

online-convert.com 
Dosya dönüştürme için neredeyse her format destekleniyor. Giriş sayfasındaki seçenek listesi başlı başına şaşırtıcı.

haveibeenpwned.com 
E-posta adresiniz bir veri ihlalinde yer aldı mı, hangi sitelerde sızdı? Hemen öğrenin. Herkesin en az bir kez bakması gereken site.

Şunu baştan söylemek gerekiyor: bu kategorideki hiçbir site yatırım tavsiyesi niteliği taşımıyor. Araştırma araçları olarak değerlendirmek gerekiyor.

finviz.com
Yatırımcıların “Bloomberg'e alternatif ücretsiz araç” olarak bahsettiği platform. Binlerce hisse için teknik ve temel filtreler, sektör bazlı ısı haritaları, insider işlemler, analist tavsiyeleri. Ücretsiz versiyonu bile şaşırtıcı derecede kapsamlı. Tek bir sayfaya bakıp piyasanın genel durumunu anlayabiliyorsunuz.

simplywall.st 
Finans eğitimi olmayan yatırımcılar için tasarlanmış. Her hisse için “Snowflake” adında beş boyutlu bir görsel analiz sunuyor: değerleme, büyüme, geçmiş performans, finansal sağlık ve temettü. Sayfa dolusu veri yerine tek bir grafik. 90 piyasada yüz yirmi binden fazla hisseyi kapsıyor ve ücretsiz sürümü mevcut.

macrotrends.net 
Uzun vadeli tarihsel veri arşivi. Bir şirketin 30 yıllık gelir grafiğine, P/E oranının tarihsel seyrini bakmak istediğinizde burada. Kısa vadeli trade değil, büyük resmi anlamak isteyenler için.

stockanalysis.com 
Hisse ve ETF’ler için temiz, reklamsız, ücretsiz finansal veri. Gelir tablosu, bilanço, nakit akışı, büyüme oranları, hepsi sade bir arayüzde. 

finchat.io 
Yapay zeka destekli hisse analiz platformu. Bir şirkete ait SEC dosyalarına, yatırımcı sunumlarına ve finansal verilere doğal dil sorularıyla ulaşabiliyorsunuz: “Apple’ın son 5 yıldaki gross margin trendi nedir?” gibi. İki yüz elli binden fazla kullanıcısı var, ücretsiz sürümü aylık 10 yapay zeka sorusuyla başlıyor.

zooniverse.org 
Oxford Üniversitesi’nin koordinasyonunda yürütülen vatandaş bilimi platformu. Gerçek bilimsel projelere katkı sağlıyorsunuz: galaksileri sınıflandırıyorsunuz, antik el yazmalarını çözüyorsunuz, yağmur ormanlarındaki değişimleri takip ediyorsunuz. Ekrana bakmak yerine bir şey üretmek isteyenler için doğru adres.

ourworldindata.org 
Oxford’dan Max Roser’in kurduğu proje. Yoksulluk, sağlık, eğitim, iklim vs. her konuda temiz grafikler ve kaynaklı analizler. İyi haber vereyim, veriler çoğunlukla sandığınızdan daha umut verici çıkıyor. Dünyaya bakmadan önce oturup bu siteyi açmakta fayda var.

solarsystemscope.com 
Güneş sistemi simülatörü. Gezegenlerin yörüngelerini izleyebilir, belirli bir tarihe gidebilir, dünyayı Satürn’ün halkalarından görebilirsiniz. Birkaç dakika yeterli; uzayın gerçek boyutları zihne oturmaya başlıyor.

neal.fun 
Tek bir kişinin yaptığı interaktif mini deneyimler. “The Size of Space” ile evreni kavramaya çalışıyorsunuz, başka bir sekmede Bill Gates’in parasını harcamaya uğraşıyorsunuz. Her biri ayrı bir deneyim.

earth.nullschool.net 
Tokyo’da yaşayan tek bir yazılımın kişisel hobisi olarak başladı, bugün ders kitaplarına, bilimsel dergilere ve müze sergilerine girdi. Dünya üzerindeki rüzgarları, okyanus akıntılarını, hava kirliliğini ve dalgaları gerçek zamanlı olarak dönen bir küre üzerinde animasyonla gösteriyor. Saatlerce bakılabilecek türden.

eyes.nasa.gov  
NASA’nın Jet Propulsion Laboratory ekibinin geliştirdiği ücretsiz 3D görselleştirme uygulaması. Güneş sistemi, gezegenler, aktif uzay görevleri, hepsi gerçek NASA verileriyle, gerçek zamanlı olarak. Voyager’ın şu an nerede olduğunu, Mars yüzeyini uçuşla keşfedebilirsiniz. 

wolframalpha.com 
Google’ın cevap veremediği soruları sorun. “Türkiye’nin yüzölçümü Fransa’ya göre kaç kat büyük?”, "Mars’ta şu an saat kaç?”, “1453'te İstanbul’un nüfusu neydi?” ve daha birçok soruyu hesaplıyor, kıyaslıyor, analiz ediyor.

davidrumsey.com 
141 binden fazla tarihi harita, 3D görselleştirme ve AI destekli metin arama. Alan Turing Enstitüsü ile ortaklaşa yürütülen “Machines Reading Maps” projesi sayesinde 60 bin haritanın içindeki metinler artık aranabilir hale geldi. 

histography.io 
İnsanlığın tüm tarihini tek bir zaman ekseninde görselleştiriyor. Büyük Patlama’dan günümüze uzanan çizgide olaylar arasında geziniyorsunuz, bir kategoriye tıklayınca (savaşlar, icatlar, sanat eserleri) o katman öne çıkıyor. Tarihin hem ne kadar kısa hem de ne kadar yoğun olduğunu bu şekilde görmek tuhaf bir his.

historica.org 
Yapay zekanın tarihsel haritacılığa uygulandığı nadir projelerden biri. MS 1’den 2025’e kadar devlet sınırlarının nasıl değiştiğini interaktif harita üzerinde gösteriyor. Nisan 2025’te görüntü üretiminden vazgeçip tamamen tarihçi mantığına dayalı yeni bir AI yöntemi geliştirdiler, Cambridge Üniversitesi’nde sunumu yapıldı. Histography.io’nun görsel zaman çizelgesini tamamlar nitelikte, biri ne zaman, diğeri nerede sorusunu cevaplıyor.

archive.org 
İnternetin uzun dönemli hafızası. Wayback Machine bölümünden 1996’daki Google’a, ilk haber sitelerine, kapanan bloglara bakabilirsiniz. Ama daha derininde: milyonlarca kitap, film, müzik kaydı, hükümet belgesi, hepsi açık erişimde.

thetruesize.com 
Mercator projeksiyonu yüzyıllardır haritaları çarpıtıyor, ülkeler gerçek boyutlarından çok farklı görünüyor. Bu site o yanılgıyı düzeltiyor: Türkiye’yi Kanada’nın üzerine sürükleyin, Afrika’nın ne kadar büyük olduğunu görün. Bir kez görünce artık standart haritalara aynı gözle bakamıyorsunuz.

musicmap.info 
Müziğin görsel tarihi. Blues’tan rock’a, folk’tan elektronik müziğe, genre’ların birbirinden nasıl doğduğunu büyük bir ağaç şemasında gösteriyor. Müziği yalnızca dinleyen değil, anlayan biri olmak isteyenler için.

artsandculture.google.com 
Google’ın dünyanın 2 binden fazla müzesiyle yürüttüğü proje. Louvre’un depolarını, Prado’nun arka koridorlarını, Tokyo’daki küçük müzeleri gezmek mümkün. Bazı eserleri milyarlarca piksel çözünürlükte inceleyebilirsiniz; fırça darbelerini görebilirsiniz. Müzeye gidemeyenler için değil, gidenler için de.

atlasobscura.com 
Yalnızca ‘güzel’ yerleri değil, dünyanın tuhaf, beklenmedik, ‘bu gerçek mi?’ dedirten her köşesini belgeleyen bir platform. 5 bin yıllık tuz mağaraları, yalnızca belirli bir saatte görünen köprüler, bir ülkenin tamamını kaplayan duvar resimleri. Sanat, tarih ve coğrafya burada iç içe geçiyor.

smarthistory.org 
Sanat tarihi deyince akla hemen müze ses rehberleri ve katalog yazıları geliyor. Smarthistory bunların tam tersi: akademisyenlerin canlı, meraklı bir dille kaleme aldığı binlerce makale. Bir Bizans mozaiği neden önemlidir, Rönesans anatomisi resme nasıl girdi, Çin seramiği Avrupa’yı nasıl dönüştürdü. Tamamen ücretsiz.

publicdomainreview.org 
Telif hakkı düşmüş binlerce belge, illüstrasyon, fotoğraf ve metni derliyor. 16. yüzyıl botanik kitaplarının el çizimlerinden 19. yüzyıl spiritüalizm fotoğraflarına. Editöryal seçki çok iyi; ‘garip ama tarihin gerçek bir parçası’ eşiğinde duruyor her içerik.

wikiart.org 
Günün tablosu, binlerce sanat eseri, akım ve dönem bazlı taramalar. Wikipedia’nın sanat versiyonu olarak tanımlanabilir ama aslında daha odaklı ve daha temiz bir deneyim sunuyor.

chosic.com 
Kayıt olmadan, ücretsiz çalışan bir müzik araç kutusu. Bir şarkı yazın, benzerlerini bulun. BPM’e, anahtara, modunuza göre filtreleme yapın. Spotify çalma listelerinizi analiz edin, hangi duygu durumuna, hangi tempoyla ne dinlediğinizi görün. Tek bir araç gibi görünüyor ama içinde onlarca farklı müzik keşif aracı var.