Yolda hayatta kalmak şanstan değil, alışkanlıklardan ibarettir. Sürücüler ve yolcular için elektrikli araç önlemleriyle birlikte eksiksiz bir rehber.
Bu o kadar basite alınan bir şey ki inanılır gibi değil. 18 saat uykusuz araç kullanmak, 0.05 promil alkollü araç kullanmakla eşdeğer etki yaratır. Uyku eksikliği refleksleri yavaşlatır, karar alma sürecini bozar, farkındalığı köreltir.
Yağ seviyesi, antifriz, lastik basıncı, fren balatası. Bunları kontrol etmek 5 dakika alır. Yıpranmış lastikle uzun yola çıkmak, özellikle yağmurlu havada, son derece tehlikelidir. Lastik diş derinliği 1.6 mm’nin altına düştüğünde ıslak zeminde fren mesafeniz ciddi biçimde uzar.
İstatistikler çok net söylüyor: trafik kazalarının büyük çoğunluğu ev yakınında, alışılagelmiş güzergahlarda gerçekleşiyor. “Şuradan şuraya gidiyorum zaten” diye kemer takmıyorsanız, tam da kazaların yoğun olduğu o bölgede kendinizi korumamış oluyorsunuz. Bir saniyelik hareket hayatınızı kurtarabilir.
Okul önleri, park çevresi, mahalle içleri. Çocuklar ani ve beklenmedik hareketler yapar; büyükler gibi trafik değerlendirmesi yapmazlar. 30 km/s ile 50 km/s arasındaki fark küçük görünebilir ama yayaya çarpma anında ölüm ihtimali ikinci hızda birinciye göre birkaç kat daha yüksektir.
Arka kameralar ve park sensörleri işe yarar yardımcılardır; ancak ana güvenlik mekanizmanız değildir. Düşük engeller, eğimler, küçük çocuklar veya arka kör noktalardaki nesneler kamera açısına girmeyebilir.
Bu tavsiye önemsiz gibi görünüyor ama trafik kamera görüntülerine bakan herkes anlıyor. Kırmızı ışık ihlali, kavşaklardaki en ölümcül kaza türlerinden birinin sebebidir. Sizin ışığınız yeşile döndüğünde bir-iki saniye bekleyin, önce sağa sola bakın. Bu birkaç saniyelik önlem çok önemli olabilir.
Saatte 80-90 km’nin üzerindeyken karşınıza köpek ya da kedi çıkarsa ani direksiyon kırmayın. Bu hızlarda direksiyon kırmak aracı kontrol dışına çıkarır ve hem sizi hem de diğer araçları riske sokar. Yavaşlayabiliyorsanız yavaşlayın, manevra yapabilecek hızdaysanız yapın; ama yapamıyorsanız düz gitmeniz gerekebilir. Bu çok üzücü bir durumdur; ancak ani manevranın sonuçları çok daha ağır olabilir.
“3 saniyelik kural” şöyle işler: öndeki aracın geçtiği bir noktayı siz en az 3 saniye sonra geçmelisiniz. Yağmurlu havada bu süre 6 saniyeye çıkar. Bu mesafeyi koruyan sürücü hem ani fren durumlarından hem de önden gelen nesnelerden çok daha korunaklıdır.
Şehir içi kazalarının büyük çoğunluğu kavşaklarda yaşanıyor. Ana artere girerken, tali yoldan çıkarken, döner kavşakta ilerlerken hızınızı düşürün ve tüm yönlere bakın. Yolun size ait olması, karşıdan geleni durdurmaz.
Trafikte sadece önünüzdeki araçla değil, iki-üç araç ilerinizle, arkanızdakiyle, yayalarla ve motorsikletlerle ilgilenmeniz gerekir. 90 km/s hızla giden bir aracın durabilmesi için en az 9-10 saniyelik mesafe gerekir; yani 15-20 saniye ileriyi görüp değerlendirmeye çalışmanız gerektiği anlamına gelir. Trafik, sürekli dikkat gerektiren bir süreçtir.
Hız limiti “ideal koşullarda maksimum hız” demektir. Yağmurda, karda, siste, gece ve köprü üzerinde bu limitler farklı değerlendirilmelidir. Yeni yağışın ardından asfaltta biriken yağ tabakası özellikle tehlikelidir; ilk yağmurda yol beklenmedik biçimde kayganlaşır. Siz doğru hızda gidebilirsiniz ama arkadaki araç gidemeyebilir; bunu da hesaba katın.
Dönecekseniz önceden sinyal verin. Duruyorsanız dörtlü flaşörü yakın. Bu bir görgü kuralı değil, güvenlik zorunluluğudur. Arkadaki araç sizin niyetinizi bilemez.
Çift sıra park, kavşak üstünde durma, yol ortasında bekleme, bunların hepsi beklenmedik engel oluşturur. Düzgünce park etmek çoğunlukla yalnızca birkaç adım daha yürümek anlamına gelir.
Yolda duran araç, ikinci bir kazanın nedeni olabilir. Aracınız hareket edebiliyorsa hemen kenara alın. Hareket edemiyorsa reflektörlerinizi mümkün olan en uzak mesafeye koyun ve siz de bariyer gerisinde güvende olun. İkinci çarpma kazaları maalesef sıkça yaşanıyor.
Hareket halindeyken telefona bakmak, mesaj atmak, radyo kanalında gezinmek, torpido gözünde bir şeyler aramak… Bunların hepsi “bir saniyede hallederim” diye başlar. O bir saniye yeterli olabilir. Bir şey gerekiyorsa güvenli bir yere çekin ve duraksayın.
Terlik, topuklu ayakkabı veya çok kalın tabanlı ayakkabılar gaz ya da fren pedalından kayma riskini artırır. Basit ama önemli bir ayrıntı.
Sarı ışık “geçebilirsin” değil, “durabiliyorsan dur” anlamına gelir. “Kırmızıya yakalanmayayım” düşüncesiyle hızlanmak çok yaygın ve tehlikeli bir alışkanlıktır. Kavşağa girdiğiniz anda karşıdan hareket edenler olabilir.
Aynalar her şeyi göstermez. Kör nokta, özellikle şerit değiştirirken araçların gizlendiği alandır. Sola dönmeden önce sol omuzunuzun üzerinden bakın; sağa dönmeden önce sağ omuzunuzun üzerinden. Bu alışkanlık pek çok kazayı önler.
“O araç beni görüyordur”, “karşı şerit boştur”, “yavaşlayacaktır” — bunlar yalnızca varsayımdır. Trafikte en kötü olasılığı göz önünde bulundurun ve buna göre hareket edin.
Birinin size “gelin” ya da “yol boş” diye işaret etmesi, durumun gerçekten güvenli olduğu anlamına gelmez. O kişi her açıyı göremeyebilir. Yardımı bir ipucu olarak değerlendirin; son kontrolü mutlaka kendiniz yapın.
Takside, servis aracında veya tanıdıkların arabasında; sürücü tehlikeli kullanıyorsa veya alkol almışsa o araçtan ayrılmaktan çekinmeyin. Grup baskısına boyun eğmeyin. Hayatınızı korumak için nazikçe bir bahane bulmak ya da durumu açıkça ifade etmek en doğru seçimdir.
SUV ve yüksek yapılı araçlarda ağırlık merkezi yüksek olduğundan viraj sırasında devrilme riski daha fazladır. Yük taşıyan araçlar daha uzun fren mesafesi gerektirir. Kiralık ya da ödünç araçlarda farklı frenleme davranışına ve araç boyutlarına dikkat edin.
Tehlikeden kaçınmanın en iyi yolu, görme açınızı geniş tutarak trafikte doğru konumlanmaktır. Önünüzdeki olası bir engele karşı yanınızdaki boş alanı, emniyet şeridini veya yol omzunu önceden fark etmiş olun.
Ehliyet sahibi olmak, araç kullanmayı tam anlamıyla öğrenmek demek değildir. Savunmacı sürüş kursları, tehlikeli durumlardan çıkış yollarını, kontrolsüz kaymanın nasıl yönetileceğini ve kaza anı reflekslerini öğretir. Türkiye'de bazı özel sürüş okulları bu eğitimleri veriyor; araştırmaya değer.
Aracın görünümü değil, çarpışma performansı öncelikli olmalıdır. Euro NCAP testleri bağımsız olarak yapılır ve araçlar arasında karşılaştırma için en güvenilir kaynaklardan biridir. Satın alma öncesi mutlaka bakın.
Hız sınırına uymak yasal açıdan doğrudur; ancak sol şeritte trafik akışından çok daha yavaş ilerlemek de tehlikelidir. Otobanda herkes belirli bir hızda giderken sol şeritte daha yavaş kalmak, arkadan gelen araçlar için beklenmedik bir engel oluşturur. Sol şerit yalnızca geçiş içindir; geçişiniz bittikten sonra sağ şeride geçin.
Önünüze geçen, korna çalan veya ışık yapan sürücü sizi hedef almıyor; yalnızca kendi dünyasında dikkatsiz davranıyor. Duygusal tepki vermek sizi de aynı tehlikeli döngünün içine çeker. Soğukkanlılık, trafikte en değerli güvenlik aracıdır.
Düşük hızlarda elektrikli araçlar neredeyse sessizce yaklaşır. Yayalar, bisikletliler ve görme engelliler aracınızı fark etmeyebilir. Birçok ülkede zorunlu hale gelen AVAS (Sesli Araç Uyarı Sistemi) sisteminizin etkin olduğundan emin olun. Kapalı otoparkta, dar sokakta ve yaya geçidine yaklaşırken özellikle yavaşlayın.
Elektrikli motorlar, gaz verildiği anda maksimum torku anında iletir. Bu, ıslak veya kaygan zeminde ani hızlanmanın çok daha tehlikeli sonuçlar doğurabileceği anlamına gelir. Gaz pedalını kademeli ve kontrollü kullanın; aracın tepkisini iyice tanıyana kadar temkinli olun.
Elektrikli araçlarda gaz pedalını bıraktığınızda araç yavaşlar ve bataryayı şarj eder. Ancak bu sırada stop lambanız yanmayabilir; arkadaki sürücü yavaşladığınızı fark edemez. Arkadan yakın takip varsa bu sistemi dikkatli kullanın; belirgin yavaşlamalar için frene basın ki stop lambanız görünsün.
Lityum-iyon bataryalar için %20-%80 aralığında kullanım önerilir. Her gün %100'e kadar şarj etmek batarya ömrünü kısaltır. Uzun yolculuklarda tam şarj yapabilirsiniz; ancak rutin kullanımda %80 üst sınır olarak benimsenmesi daha doğrudur. Bataryayı tamamen bitirerek yolda kalmak hem sizi hem de trafiği olumsuz etkiler; yolculuk öncesi şarj planınızı yapın.
Elektrikli araç kazaya karışmışsa, görünürde hasar olmasa bile bataryada iç hasar oluşmuş olabilir. Bu durum saatler sonra dahi yangına yol açabilir. Araca elle dokunmayın; hasarlı bölgelerden uzak durun. Yetkili servis gelene kadar güvenli bir mesafede bekleyin. Olası kimyasal sızıntılara da elle dokunmayın. Sigorta şirketinize elektrikli araç sahibi olduğunuzu önceden bildirin; bu araçlar için farklı kurtarma prosedürleri gerekebilir.
Lityum-iyon batarya yangınları çok yüksek sıcaklıklara ulaşır, uzun süre yanmaya devam edebilir ve söndürüldükten sonra bile yeniden alevlenebilir. Kapalı garaj veya otoparkta şarj sırasında yangın çıkarsa kendinizi ve yakınlarınızı tahliye edin, hemen itfaiyeyi arayın; kendi başınıza söndürmeye çalışmayın. Araç açık alanda yanıyorsa çevredeki kişileri en az 15-20 metre uzaklaştırın.
Elektrikli araçlar içten yanmalı araçlara kıyasla çok daha fazla yazılıma bağlıdır. Üreticiler güvenlik yamalarını, batarya yönetim güncellemelerini ve sürücü destek sistemi iyileştirmelerini kablosuz (OTA) güncellemelerle iletir. Bu güncellemeleri geciktirmek, bilinen güvenlik açıklarıyla sürmeye devam etmek anlamına gelir.
Bodrum katı veya kapalı garajda şarj yapıyorsanız, batarya arızasından kaynaklanabilecek yangın ya da duman birikimi ciddi risk oluşturur. Mümkünse şarjı açık veya iyi havalandırılan bir alanda yapın. Şarj sırasında alışılmadık bir koku veya ısı fark ederseniz hemen müdahale edin. Hasarlı ya da orijinal olmayan şarj kablosu kullanmaktan kaçının.